Onderbelicht en vaak ondergewaardeerd

Volgens de geldende wetgeving (cfr. FOD WASO[1]) heeft de Interne Dienst voor Preventie en Bescherming op het Werk (IDPBW) de opdracht om het schoolbestuur, de directie, het beleidsteam en het onderwijspersoneel - van zowel het basis- en secundair onderwijs, CLB’s, leersteuncentra, onderwijsinternaten, deeltijds kunstonderwijs, volwassenenonderwijs en hoger onderwijs – bij te staan bij het invullen van het welzijnsbeleid.

Deze dienst, die door het schoolbestuur VERPLICHT[2] dient opgericht te worden, heeft tot doel het welzijn van het onderwijspersoneel te borgen, de medewerkers bij te staan bij de toepassing van de desbetreffende regelgeving en maatregelen bedoeld in de welzijnswet en advies te geven over alle aangelegenheden die betrekking hebben op het welzijnsbeleid. Het gaat hier om de eerstelijnspreventie, waarbij gestreefd wordt naar een multidisciplinaire benadering van de problemen en risico’s. Wanneer de interne dienst niet alle vereiste opdrachten kan uitvoeren, moet er beroep gedaan worden op een erkende externe dienst voor preventie en bescherming op het werk.

Afhankelijk van het aantal medewerkers werkzaam binnen de school/scholengroep en het specifieke profiel van de school/scholengroep, zullen er dus één of meerdere preventieadviseurs deel uitmaken van deze interne dienst. 

Het spreekt voor zich dat de taken van een preventieadviseur zeer uiteenlopend van aard zijn en 7 domeinen omvatten: arbeidsveiligheid, gezondheid op het werk, psychosociale aspecten, ergonomie, arbeidshygiëne, de verfraaiing van de werkplaatsen, en het interne leefmilieu.

Concreet betekent dit bijvoorbeeld een vereiste brede kennis en expertise in één of meerdere van volgende disciplines[3]: 

• arbeidsveiligheid & arbeidshygiëne - De taak van preventieadviseurs arbeidsveiligheid en arbeidshygiëne bestaat erin het schoolbestuur, de directie, het beleidsteam en de medewerkers raad te geven in verband met de veiligheid en de hygiëne van de werkplekken en arbeidsplaatsen.

• psychosociale aspecten - De preventieadviseur inzake psychosociale aspecten werkt samen met het schoolbestuur een preventiebeleid uit in verband met het psychosociaal welzijn van de medewerkers en speelt tevens een actieve rol indien de medewerkers menen het slachtoffer te zijn van geweld, pesterijen, ongewenst seksueel gedrag of discriminatie. Deze persoon verstrekt advies, opvang en hulp aan de betrokken medewerkers en wordt bij voorkeur in deze laatste taak bijgestaan door één of meerdere vertrouwenspersonen.

• ergonomie - Preventieadviseurs ergonomie geven advies over het aanpassen van de techniek en de arbeidsomstandigheden aan de menselijke fysiologie.

• arbeidsgeneeskunde - De arbeidsgeneesheer moet het gezondheidstoezicht op de werknemers verzekeren.

De preventieadviseur heeft bijgevolg een waaier aan taken en verantwoordelijkheden en is betrokken bij diverse aspecten van welzijn en veiligheid in scholen: 

• Risicoanalyses: Hij of zij helpt bij het identificeren van risico's, stelt de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) op en adviseert over preventiemaatregelen om deze risico's te beperken of weg te nemen. 

• Advies en beleid: De preventieadviseur staat het bestuursorgaan bij voor de toepassing van de wetgeving inzake welzijn, zoals de welzijnswet, en helpt bij het opstellen van het globale preventieplan en jaaractieplannen.

• Psychosociaal welzijn: Hij/zij is bevoegd voor psychosociale risico's, helpt bij het informele en formele gedeelte hiervan, en staat ook in voor het overleg met de vertrouwenspersoon.

• Vorming en sensibilisering: De preventieadviseur sensibiliseert het personeel door middel van vorming en acties rond veiligheid en welzijn.

• Onderzoek en opvolging: Hij/zij onderzoekt oorzaken van arbeidsongevallen, rapporteert hierover en volgt wettelijke bepalingen op.

• Onafhankelijkheid en opleiding:

  • Onafhankelijke rol: De preventieadviseur werkt in volledige onafhankelijkheid ten opzichte van het bestuursorgaan en de medewerkers om een objectief advies te kunnen geven.

  • Specialisatie: De preventieadviseur beschikt over specifieke opleidingen en expertise in verschillende disciplines zoals arbeidsveiligheid, arbeidshygiëne of psychosociale aspecten.

  • Samenwerking: De preventieadviseur werkt samen met verschillende partijen binnen het onderwijs, waaronder het schoolbestuur, de directie en/of het beleidsteam, en de plaatselijke preventiemedewerkers en vertrouwenspersonen in de scholen.

Deze brede waaier aan taken en verantwoordelijkheden staat nog steeds in schril contrast met het systeem van lerarenuren dat het mandaat van preventieadviseur dekt. Dit betekent dat de tijd die een leraar besteedt aan preventietaken, wordt verrekend met hun normale werklast en betaling als leraar. Dringt een specifiek ambt voor preventieadviseurs met correcte arbeidsvoorwaarden en dito verloning zich niet stilaan op? Temeer dat het bestuursorgaan & de directeur (vaak als gemandateerde van het bestuur) binnen de school ook op dit gebied de eindverantwoordelijkheid dragen en elke bestuurder sinds de invoering van de nieuwe wetgeving rond aansprakelijkheid op 1 januari ‘25 hoofdelijk aansprakelijk kan gesteld worden als er iets misloopt. 

Bovenstaande noopt ons dus te reflecteren over hoe we als schoolbestuur ervoor zorgen dat onze preventieadviseurs door de veelheid van taken, verantwoordelijkheden, opdrachten door het bos de bomen nog zien? Hoe kunnen we hen ondersteunen in het behapbaar houden van de opdracht en het faciliteren van de veelheid aan gegevens, analyses, onderzoeken, adviezen en TO DO-lijstjes? Hoe zorgen we ervoor dat zij in staat zijn om deze veelheid aan taken, verantwoordelijkheden, datacollectie en -analyse, monitoring en meldingsplicht, enz. op een gestructureerde en kwaliteitsvolle wijze te kunnen uitvoeren zonder daarbij het noorden te verliezen?  Welke digitale mogelijkheden zijn voorhanden om alle preventie-aspecten samen te brengen, te ordenen en op te volgen?  Om rode vlaggen te detecteren, incidenten te rapporteren en op te volgen en proactief het preventiebeleid vorm te geven.

‘Ben je bezorgd over je eigen preventiebeleid in je school/scholengroep? Wil je met ons in dialoog gaan over hoe je alle verplichtingen gekoppeld aan preventiebeleid beter digitaal kan opvolgen? Wens je meer informatie over mogelijke (digitale) ondersteuning?  Neem dan gerust contact op met Christel uit ons domo de refontiro team. Ze gaat graag verder met jou in dialoog.