Een gids voor AI in scholen

Justin Reich en collega’s van het MIT Teaching Systems Lab schreven een interessante gids voor AI in scholen.

‘AI ontwikkelt zich zo snel, en we hebben moeite om het bij te benen.’, zo omschrijft een leraar van een Amerikaanse basisschool het.  Of wat we verder lezen in de gids: ‘Helaas kunnen scholen niet wachten om uit te zoeken hoe ze de komst van generatieve AI moeten aanpakken. We hoorden keer op keer van leraren dat, zonder duidelijk beleid en onderwijsrichtlijnen, wijdverbreide AI-tools een nieuwe dimensie van chaos in de schoolpraktijk introduceren. Wat betekent het als een machine het huiswerk van een leerling voor hem of haar kan maken? Wat gebeurt er met de relatie tussen leerling en leraar wanneer onderwijspraktijken – lesontwerp, communicatie, begeleiding, beoordeling – worden overgedragen aan machines? Waar moeten er grenzen zijn en waar moet er ruimte zijn voor verkenning? 

Is dit ook voor jou als schoolleider of leraar in Vlaanderen herkenbaar?

Dit plaatst schoolleiders dus voor een dilemma …. Iets moet er gedaan worden maar wat?

We staan op een kruispunt: AI is geen verre toekomst, maar een urgente realiteit. Schoolleiders hebben een sleutelrol in het vormgeven van een doordachte, veilige en inclusieve integratie van AI in hun scholen.

De opkomst van artificiële intelligentie (AI) in het onderwijs is geen hype, maar een structurele verschuiving. Tools zoals ChatGPT, adaptive learning platforms en automatische feedbacksystemen veranderen hoe leerlingen leren en hoe leraren lesgeven. Zonder duidelijke visie en beleid riskeren scholen ongelijkheid, misbruik en verwarring. 

Voor schoolleiders betekent dit: AI is niet enkel een technologisch vraagstuk, maar meer nog een pedagogisch en ethisch vraagstuk. Ze geven best richting, creëren best kaders en dit samen met hun schoolteam om zo verantwoord gebruik te kunnen maken van AI.

AI biedt ongetwijfeld sterke kansen: denk bijvoorbeeld maar aan differentiatie en gepersonaliseerd leren: AI kan leerstof afstemmen op het niveau en tempo van de leerling. Maar ook valt er efficiëntiewinst te halen voor leraren: denk maar aan ten dele geautomatiseerde vormen van feedback, lesvoorbereiding en administratie.

Schoolleiders moeten dringend werk maken van AI-beleid in hun scholen. AI verandert het onderwijslandschap razendsnel en ze spelen een sleutelrol in het begeleiden van deze transformatie. 

De gids van Reich en collega’s biedt inzichten, voorbeelden en concrete aanbevelingen gebaseerd op Amerikaanse praktijken.

Ook in de VS is AI uiteraard geen toekomstmuziek meer — het is al volop aanwezig in klaslokalen, administratiesystemen en leerplatformen. Zonder duidelijke richtlijnen en visie riskeren scholen ongecontroleerde adoptie, ongelijkheid en ethische dilemma’s.

Voor schoolleiders betekent dit heel concreet: 

• verantwoordelijkheid nemen voor beleid en visie rond AI;
• zorg dragen voor ethische, veilige en inclusieve implementatie;
• ondersteuning bieden aan leraren en leerlingen in het omgaan met AI-tools.

AI kan het onderwijs verrijken, maar ook verstoren. Denk aan risico’s zoals biases in algoritmes, privacy-problemen of het vervangen van menselijke interactie door technologie. AI kan repetitieve taken overnemen, maar ook de pedagogische relatie onder druk zetten. De gids stelt dat leraren hun rol moeten herdefiniëren als begeleiders, curatoren en kritische denkers.

De Amerikaanse toolkit van TeachAI biedt inspirerende voorbeelden: 

• Visieontwikkeling: scholen formuleren eerst een duidelijke visie op AI in hun pedagogisch project;
• Participatie: leraren, ouders en leerlingen worden betrokken bij het opstellen van richtlijnen.
• Transparantie: scholen communiceren helder over welke AI-tools gebruikt worden en waarom.
• Training: leraren krijgen vorming over AI, inclusief ethiek en pedagogisch gebruik.

Een tweetal voorbeelden uit de praktijk: een schooldistrict in Californië ontwikkelde een AI-beleid waarin expliciet staat dat AI nooit beslissingen over leerlingen mag nemen zonder menselijke tussenkomst. Purdue University gebruikt het AI-platform Course Signals om studenten te identificeren die risico lopen op uitval. Het systeem analyseert gedrag, prestaties en betrokkenheid en geeft vroegtijdige waarschuwingen aan docenten, zodat ze kunnen ingrijpen.

Op basis van deze inzichten kunnen Vlaamse schoolleiders bijvoorbeeld het volgende doen:

1. Ontwikkel co-creatief met je schoolteam een AI-visie: integreer AI in het schoolbeleid, afgestemd op pedagogische doelen;
2. Stel richtlijnen op: bepaal welke AI-toepassingen wel en niet toegelaten zijn, met aandacht voor ethiek en privacy;
3. Betrek het schoolteam: organiseer studiedagen, teacher teams en overlegmomenten over AI;
4. Zorg voor vorming: investeer in training voor leerkrachten over AI-tools en hun impact of breng het binnen in bestaande professionele leergemeenschappen in je school;
5. Durf te experimenteren: test AI-tools in kleine pilots en evalueer samen met je team;
6. Gebruik scenario’s: bespreek hypothetische situaties zoals “Wat als een leerling een AI-tool gebruikt voor een examen?”;
7. Leer van internationale voorbeelden: gebruik bijvoorbeeld de TeachAI-toolkit als inspirerende leidraad en pas deze aan de Vlaamse context aan.
    

Bron 1: Julie M. Smith, Jesse Dukes, Josh Sheldon, Manee Ngozi Nnamani, Natasha Esteves, and Justin Reich (2025). A Guide to AI in Schools: Perspectives for the Perplexed. 

Bron 2: TeachAI (2025). AI Guidance for Schools Toolkit. Zie:  teachai.org/toolkit