BOEKBESPREKING - Leiderschap voor onderwijsontwikkeling: VAN IDEE NAAR DUURZAME PLG

Onze collega Pieter Sprangers schreef samen met Wouter Schelfhout het boek ‘Teacher teams, leergemeenschappen creëren in onderwijs’. 

Er beweegt echt heel wat rond PLG’s in onderwijs. 

We lazen daarom voor u het boek “Van den Boom-Muilenburg, E., Poortman, C., de Vries, S., Schildkamp, K., & van Veen, K. (2021). Leiderschap voor onderwijsontwikkeling: Van idee naar duurzame plg. Uitgeverij Phronese” en bespreken het hieronder:

Het boek richt zich op de rol van schoolleiderschap bij het implementeren en verduurzamen van professionele leergemeenschappen (PLG’s) in scholen. Het biedt inzichten en praktische handvatten voor schoolleiders om duurzame onderwijsontwikkeling te realiseren.

Hoofdthema's

1.    Professionele Leergemeenschappen (PLG’s): Teams van leraren en schoolleiders die regelmatig samenkomen om op een gestructureerde, onderzoeksmatige manier te werken aan relevante thema's. Het doel is om kennis en ervaring te ontwikkelen en te delen, en deze inzichten toe te passen om het onderwijs te verbeteren. 

De definitie die Pieter en Wouter hanteren, gaat breder en omvat alle onderwijsprofessionals, dus niet enkel leraren en schoolleiders.

2.    Duurzaamheid van Onderwijsontwikkeling: Het boek benadrukt de uitdaging om PLG’s duurzaam te verankeren in de dagelijkse praktijk van leraren. Schoolleiderschap speelt een cruciale rol bij het organiseren en ondersteunen van PLG’s zodat ze een integraal onderdeel van de schoolcultuur worden.

3.    Leiderschap: Verschillende leiderschapsfuncties zijn essentieel voor duurzame onderwijsontwikkeling, zoals het managen van het lesprogramma, het vormen van de organisatie, en het begrijpen en ontwikkelen van mensen. Zowel formeel als informeel leiderschap is noodzakelijk. 

Wouter en Pieter spreken in dit verband in hun boek ook over ‘gedeeld leiderschap’ mede in de vorm van teamleiders, procescoaches, …

4.    Sociale Netwerken: Het belang van sociale netwerken binnen scholen wordt besproken. Het boek legt uit hoe instrumentele, expressieve en reformnetwerken invloed hebben op de houding van leraren ten opzichte van onderwijsontwikkeling en het succes van implementatie. Volgens Cole en Weinbaum (2010) verwijst een reformnetwerk naar de sociale netwerken die ontstaan wanneer er veranderingen in een organisatie plaatsvinden, zoals bij de implementatie van onderwijsvernieuwingen. Deze netwerken, ook wel reformnetwerken genoemd, spelen een cruciale rol in het beïnvloeden van de attitudes van docenten ten opzichte van schoolhervormingen.

Schoolportretten

Het boek bevat gedetailleerde portretten van vijf scholen die succesvol werken met PLG’s:

•    Charlemagne College Eijkhagen: Focus op datateams en het verbeteren van examenresultaten.

•    Augustinianum: Gebruik van datateams voor doorstroomrendement en formatief evalueren.

•    Marianum: Implementatie van datateams en formatief handelen.

•    Winkler Prins: Inzet van lesson study-teams voor continue schoolverbetering.

•    CSG Kluiverboom: Lesson study gericht op differentiëren en formatief handelen.

Tips voor schoolleiders

•    Zorg ervoor dat je zichtbaar en aanspreekbaar bent binnen de school.
•    Neem ook eens deel aan een PLG (en niet slechts voor één bijeenkomst, maar als volwaardig teamlid).
•    Motiveer en enthousiasmeer mensen voor het werken met PLG’s.
•    Identificeer de informele leiders binnen de school en breng deze in positie.
•    Zorg ervoor dat de PGL-werking (activiteiten en bijeenkomsten) terug te vinden is in beleidsdocumenten en roosters.
•    Bespreek het werken in PLG’s tijdens jaargesprekken.
•    Stel waar nodig uren en budget beschikbaar voor extra professionalisering.
•    Maak gebruik van je netwerk om kennis van buiten naar binnen te halen (bijv. extra begeleiding, inhoudelijke presentaties).
•    Bepaal hoe de PLG gaat helpen bij het realiseren van de visie en doelen van de school.
•    Bespreek met elkaar hoe de kerncomponenten van de PLG kunnen worden uitgevoerd (denk hierbij bijvoorbeeld aan facilitering, samenstelling van de PLG en begeleiding).

Conclusies 

Het boek concludeert dat schoolleiderschap cruciaal is voor duurzame onderwijsontwikkeling en biedt drie belangrijke lessen:

1.    Koppel PLG’s aan de visie en doelen van de school.

2.    Verander de hele organisatie om PLG’s te integreren.

3.    Investeer in het begrijpen en ontwikkelen van mensen.

Het duurzaam werken aan onderwijsontwikkeling met PLG’s is alleen succesvol als de schoolleiding het serieus neemt en blijft nemen. Als alle verhalen in dit boek iets laten zien, is dat het alleen werkt als de schoolleiding overtuigd is van de relevantie ervan en bereid is er veel aandacht aan te besteden.

In het boek Team School betogen Pieter en Wouter dat er aan heel wat randvoorwaarden voldaan moet zijn, willen PLG’s succesvol zijn en impact hebben op het leren van de leerlingen. PLG’s zijn bovendien de meest effectieve vorm van professionalisering voor onderwijsprofessionals.

Reflectietool

Het boek bevat ten slotte een reflectietool voor schoolleiders om hun leiderschap te analyseren en te verbeteren. Deze tool helpt bij het identificeren van sterke punten en verbeterpunten in het leiderschap en biedt concrete stappen voor verdere ontwikkeling.

Domo de refontiro kan je oordeelkundig ondersteunen bij het volwaardig en professioneel opstarten van PLG’s. Contacteer ons om hierover in gesprek te gaan.